.
.
.
.
.
.
Trance
Trance; 1990lu yýllarýn baþlarýnda Avrupa’da gelecek vaad eden bir müzik türü olarak çýktý. Günümüzde de bu özelliðini devam ettiren, ümit verici mizik türlerinden biridir. Trance Müziði çok geniþ bir kapsama sahiptir; dinlendiði ve etkilediði alan düþünülürse, sýnýrlanýn çok ötesine geçmiþtir. Günümüzdeki popüler gruplar, sanatçýlar, müziðin içinde bulunan kiþiler arasýndaki ortak görüþ trance soundunun tüm albümlerin içine dahil edilmesinin çok doðru olduðudur.Trance baþlangýçta ticari olmayan bir müzik türüyken; daha sonralarý, her geçen gün daha fazla kiþiye ulaþmaya baþlayarak popüler bir müzik türü haline gelmiþtir. Artýk, MTV ve Viva gibi popüler müzik çalan kanallarda ve basýnda çokça yer almaktadýr.
Trance müziði; yetenekli Trance müziði Djleri, prodüktörleri ve büyük yapým þirketleri sayesinde popüler olmaya baþlamýþtýr.Bu popülerlik sayesinde Pop ve Rock müziði yýldýzlarý; Trance müziðinin bestecileri ve prodüktörleri ile iþ birliði yapmaya baþlamýþlar ve bu soundu albümlerine katmaya baþlamýþlardýr. Bu duruma en iyi örnek Madonna’nýn “olgunlaþma çaðýndan” olan albüm“Ray of Light 1998” dir. Bu albümün nerdeyse yarýsýnda yüksek bir kaliteye sahip semi-trance soundunu hissedebilirsiniz.
ÖzellikleriBelki de dans müziðinin en belirsiz tarzýna sahip olan trance, melodik olarak tanýmlansa bile sahip olduðu özgün müzik tarzýyla kýsmen house müziðinden türemiþ diyebiliriz. Trance müziði için belirli kalýplar çizilmemiþtir, bu tarzýn þarkýlarý rengarenk ritim niteliklerine sahiptir. Bu tanýmladýðýmýzý aslýnda bir baþlangýç noktasý olarak kabul ederek bir trance albümünü; içinde bulunan bas çizgisinin varlýðý ile davul ve bateri desenleri taþýyan, çoðu zamanda içinde trampet vuruþlarý ile önemli anlarý vurgulayan, çok nicelikli iþitsel öðelerle müziðin dokusunu en iyi þekilde oluþturan ritim güzelliðine sahip bir tarz olarak kabul edebiliriz. Buna raðmen, tüm trance müziði için ayný þeyi söyliyemeyiz. Tümü bu profilin içine sýðmaz, çünkü þarkýlarýn sýnýflandýrýlmalarý daha çok çalan kiþinin çýkardýðý sound ile ilgilidir. Trance türünü/ tarzýný en iyi þekilde açýklamak istersek; dans müziði içindeki ayrý noktalarý birleþtiren, ya çok enerjik ya da chill out olan diyebiliriz.
Trance müziði genelde major ve minor akortlarýnýn oluþturduðu “epik”soundunda olup, bu açýdan klasik müzik aletleri ile çýkan soundlara benzerlik göstermektedir. Çoðu Trance soundu 4/4 vuruþlu tempoda olup; canlandýrýcý özelliðe sahiptir; hýzlanarak canlandýrarak ve çoðu zamanda enerjik bir sentez oluþturarak, vuruþlarla yükselerek ve genelde yavaþ yavaþ gelen uzun solo bölümleri ilebir gerilim yaratýr ve dans pisti içinde bir beklenti yaratýr.
Vuruþsuz bas çizgileri ile genelde major ve minor akordlarýný kullanarak, trance müziði genel epik formu ile ticari trance formu ve yan tarzlarý olan, Euro (Epic) Trance, Goa (Psychedelic, Psy) trance, Hard Trance, and Progressive Trance olarak vardýr.
Bloklar Ýnþa etmekHouse ve Techno’u “güç saðlama” ya da Trance’in “yakýtý” olarak deðerlendirirsek, trance’i en iyi þekilde anlatmaya çalýþmýþ oluruz. Evet, bazý yönlerden Trance, House ve Techno’dan türeyen bir türdür.Ama bu türemeyi sadece uygun güç saðlanmasý olarak nitelendirmeliyiz. Daha da önemlisi Trance’in ana çýkýþ noktasý Batý ve Antik Batý kültürünün dinsel ve tinsel köklerinden türemiþ olmasýdýr. Aslýnda þaþýtýcýdýr ki, bizi çevreleyen dünyada Trance Müziði uzun yýllardýr varolmuþtur. Daha da açmak gerekirse bir müzik prodüktörünün baþlangýç noktasý aþaðýda yazýlý olan her maddenin oluþturduðu en basit Trance albümünde mevcuttur(solid, house-powered beat and energetic, techno-powered progressive sound).
Ýniþler ve çýkýþlar16. ve 32. notalarýn kýsa örnekleri
Ýlahiler
Yüksek major ve minör akortlarý
Bu saydýklarýmýz trance için en gerekli olan öðelerdir. Hepsi o kadar önemlidir ki albümdeki soundu tamamen deðiþtirebilirler. Herhangi birinin eklenmesi ile soundu Trance’a çevirebilir.
Tarihçe ve GeliþimTartýþmaya açýk olarak diyebilirizki, Trance Müziðinde dini kökleri olan ruhsal ögelerden oluþan Þamanizim ve Budizm izlerini görmek mümkün. Bu önemli bilgiyi göz önünde bulundurarak; Trance’ýn yaþýnýn yüzyýllar öncesine dayandýðýný tahmin edebiliriz. Günümüzdeki Trance soundu 1990lý yýllarýn ilk baþlarýnda Almanya’da doðmuþ olsa da ‘Trance Markasýna’öncülük eden Dragon Fly gibi soundlar 1990lý yýllarýn sonunda ortaya çýkmýþtýr. Bu sound özelliðine sahip Goa Trance ve Psy-Trance tartýþýlýr bir þekilde daha da eskidir. Hindistan ve Ýsrail’de Clublara gidenler tarafýndan ortaya çýkan ilk Trance Albümleri ise kendilerinin oluþturduðu yeni bir stil ve dans pistleri için yeni bir sound olmuþtur. Yine tartýþmaya açýk olarak; Techno, Trance’ýn ve House’un birleþimi, ilk zamanlar için tempolu ve ritmik özelliklerinden oluþan ama bunun yanýnda da daha yüksek soundlu melodileri ile popüler house stilinden esinlenmiþ bir þekilde clublarda çalýnmýþtýr.
Lakin, Trance’ýn melodileri Avrupa/ Club House kültüründen farklýlýklar göstermektedir. Ýkisi de duygulu- heyecanlý ve canlandýrýcý özelliklere sahip olsa bile, House müziðinin yaptýðý gibi ‘çevreyi zýplatma’ özelliðine sahip deðildir.Bu Erken-Trance olarak nitelendirdiðimiz Trance’ýn ilk zamanlarý yukarýda da açýkladýðýmýz gibi ‘Ýlahi Müzik’ özelliklere sahip olduðu söylenebilir ve türüne özgü olarak þarkýnýn çözülme bölümleriile melodiye bir kaç saniye odaklanmadan önce yenilenen yoðun sound ile tempoyu getirir. Böylelikle Trance Müziði Avrupa’da popüler olmaya ve çok hýzlý bir þekilde yayýlmaya baþladý ki, kaçýnýlmaz bir þekilde Trance Stili geliþmeye ve her geçen gün daha fazla Dj ortak bir þekilde Trance Müziðini kullanarak daha büyük bir kesime hitap etmeye baþlayarak, daha ticari bir müzik türü olmaya baþladý. Gelenksel Trance Stilinden çýkmýþ artýk daha fazla türevleri olan bir müzik türüne dönüþmüþtür.
1990’lý yýllarýn ortalarýna doðru trance Müziði artýk ticari olarak bakýldýðýnda da dans müziðinin vazgeçilmez türlerinden biri olmuþtu. Artýk gayet popüler olan daha keskin hatlarý ile House’un yerine uygun bir þekilde doldurmaya baþlamýþ, davul-bass kombinesinden daha sakinleþtirici ve dinlendirici olmuþ ve Techno ya kýyasla daha ulaþýlabilir biz müzik türü olmuþtur. Günümüze kadar, Trance Progressive House ile eþanlamlý iki kelime gibi kabül görmüþ, aslýnda ayný müzik içinde sýnýflandýrýlmýþlardýr.
‘Progressive’ ticari baþlýðý ile Brian Transeau (BT), Paul Van Dyk, Ferry Corsten (Art of Trance/ Trance’in Sanatý) gibi sanatçýlar ,ve Underworld; ilk prodüktörler ve remix ile uðraþan sanatçýlar epik duygularý ve duygusallýk içeren bir stili öne çýkarmýþlardýr. Bu arada Paul Oakenfold, Sasha, ve John Digweed gibi djler de daha önceden kaydedilmiþ olan mixlerin satýþlarlarý ile, bu soundu dinletmeye baþlamýþladýr.
1990’lý yýllarýn sonlarýna doðru Trance muazzam bir þekilde ticari bir müzik türü olarak devam etmiþ; çok fazla sayýda çeþitli türlere de ayrýlmaya baþlamýþtýr. Belki bir sonuç olarak, benzer þeylerde Djlerde de olmuþtur. Örnek olarak , Sasha ve Digweed; Progressive Sound’u ön cephelere beraber taþýyan bu ikili, yükselen ‘Deep Trance/ Derin Trance’ stilini daha yükselen ‘karanlýk mix’ yapmak yerine, bu sound ile ilgili herþeyi 2000 yýlýnda býrakmýþlardýr.
1996 yýlýnda ‘yeni Trance olgusu’ Ýngiltere’nin kalbinden gelerek Ýngiliz Clublarýnda ve daha sonra da ‘Clubberlarýn Adasý’ olarak bilinen Ibýza’da yeni ufuklara bir ‘fenomen’ olarak devam eder. Epik kurulumlu albümler, muazzam bir çözülme gösteren ve canlandýrýcý etki ile, en son noktaya ulaþan ATB ve Delirium Soundlarý...Robert Miles, Sash ve BT gibi çok tanýnan prodüktörlerle beraber; bu soundlar müzikde yeni bir enerji ve heyecan arayan dinleyicilerin kalbini kazanmýþtýr.
Dünyanýn her yerinde aðýr adýmlarla ilerleyen Trance Müziðinin etkisini incelemek çok ilginçtir.Ýsrailliler ve Ýsveçliler yeni soundlar üretmeye devam ederken Amerika ve Doðu Avrupa marketlerinde Trance Soundundan; çýlgýn Avrupa marketinde absorbe olmuþtur. Bu arada Ýngiltere ve Canada; Hard Trance sýnýrlarýný zorlayarak, Hard House gibi bir anda ortaya çýkan yeni tarzlar oluþtururlar, bu ortaya çýkan Trance ve House müziðinin bir birleþmidir. Tarz içinde gösterdiði çeþitlilik insaný gayet tatmin ederek, kaçýnýlmaz bir þekilde kendi baþarýsýnýn kurbaný olmuþtur. Trance yapýmý Djler mesela Paul Van Dyk; halen ayný tarzý icra eden bi Trance Dji olsada, eskiye göre kýyaslandýðýnda, türü oluþturup daha sonra bir kaðýt parçasý gibi bir kenara atmýþlardýr. Fakat bunun yanýnda, 1990lý yýllarýn ortalarýndaki ‘Gerçek Trance’ hayranlarý, tarzý tekrar eski yerine getirmek için çabalayýp, sonunda hakkettiði yere getirirler.: Akýldaki müzik olmak , kalabalýk için deðil ...
Ticari Trance Müziðinin bulunduðu rota ‘dans’ olarak geri dönmek veya Progressive veya ‘epik dans’ müziði olmuþtur artýk. Hangi rotayý takip ederse etsin, Trance; dans müziðinde bir Rönesans Dönemi olarak hatýrlanacaktýr. Þu anda da hala geçerliliði olan Trance Müziði, içinde geniþ bir yelpaze þeklinde bulundurduðu tarzlar ile geniþlemeye devam ederek en parlak Djleri bünyesinde barýndýrmaktadýr.
Euro TranceTam ortada Trance’ýn merkezinde bulunan Euro Trance, Trance’in en doðal formunda, anlaþýlmasý en kolay türüdür. Euro Trance genelde, hep canlandýrýcý özelliði, çoðunlukla 140-145 Bpm de olan ve içindeki büyük ayrýmlý Bass özelliði ile, genelde epey aðýr ve bir bayan vokalli sounda sahip olan bir türdür. Ýçinde büyük ayrýmlar/ kývrýmlar/ iniþler göstererek; Trance Müziðinin bu stili vokalleri ile birlikte ‘Ticari Trance’ türünü oluþturuyor diyebiliriz. Bu tarz Trance; ‘Ýyi hisset’-"feel good" kategorisine girer ve baþlangýç noktasý bu görüþdür. Keskin çizgileri ile Euro Trance, bazý þartlarda Hard Trance olarak da adlandýrýlabilir.
Goa TranceGoa Trance; elektronik müziðin bir formu olup, Hindistan’ýn bir bölgesi olan Goa’da ortaya çýkmýþtýr. Müzik; popüleritesini kökleri Goa bölgesindeki, 1960lý yýllarýn sonlarý, 1970li yýllarýn baþýndaki ‘hippi mecca’dan alýr. Buna raðmen günümzdeki Goa Trance stili o zamanlardaki gibi ayný þekilde varolmamaktadýr. 1970li ve 1980li yýllardaki turist akýmýndan sonra, bir grup merkez olarak Goa’da kalmýþ, müzikdeki geliþmelere ve müziðin yanýnda diðer aktivitelerle; yoga, eðlenceler eþliðinde uyuþturucu kullanýmý ve çeþitli ‘New Age’ akýmlarýna konsantre olmuþlardýr. Techno stiline giriþ ve Goa Tekniði ile Goa Trance stiline dönüþmüþ ve ilk öncüleri ile ‘Goa Gill’ ve ‘Mark Allen’ olmuþtur. Bir çok ‘partiler’ (alemlere benzeyen) ile Goa döndürülerek tamamen bu tarz müziðin içine girerek diðer ülkelerde de bu ‘alemlerde’, festival ve partilerde de çoðu zaman çalýnan, Trance’ýn diðer stilleri ve Techno ile birleþme saðlamýþtýr.
Goa, esasen ‘Dance-Trance’ müziði olarak (oluþum yýllarýnda Trance Dance olarak iþaret ediliyordu) enerjik temposu ile, genelde hep 4/4 ve 16.dan 32. notaya gider. Türüne özgü bu sayý ile parçanýn ikinci yarýsýnda çok daha enerjik bir yapý kurulur ve sonra oldukça incelerek/ azalarak sona hýzlý bir þekilde varýr. Genelde 8-12 dk. arasýnda sürer, diðer Trance türlerine göre farkedebilinen, daha güçlü bass çizgilerine sahiptir ve canlý soundlarý içinde bastýrma özelliði vardýr.
Goa Trance partilerinin farkedebilinen, ayýrd edici bazý özellikleri vardýr: “flouro (ýþýnýr/floresan özelliði), kullanýmý kýyafetlerde ve dekorasyonda görülebilir. Bu görüntüler genellikle Hinduluk ve diðer dini (özellikle doðu)ayinlerde rastlanan, mantarlar (ve diðer uyuþturucunun gösterdiði görüntüler) þamanizm ve teknolojik þeyler ile iliþkili olmuþtur. Goa Trance’ýn Ýsrail’de önemli bir sayýda takipçisi vardýr. Bunun sebebide ‘eðlence kabilinden’, bu bölgeye gelen askerlerdir. Þimdi Goa Trance’ýn büyük bölümü Ýsrail’de prodükte edilmektedir. Ama bu prodüksiyon ve tüketim demin de söylediðimiz sebep yüzünden aslýnda global bir fenomendir.
Goa Trance etkilenmiþ olarak 1990’lý yýllarýn 2.yarýsýnda sonra Psychedelic Trance’ a dönüþmüþtür. Trance’ýn diðer türlerine nazaran iki türde genellikle ticari olmayan ve pek de bilinmeyen türler olarak kalmýþlardýr. Goa Soundu genellikle clublarda ve Ibiza gibi eðlence yerlerinde, partilerde ve festivallerde rastlanan bir türdür. Çok kýsa bir dönem için 1990lý yýllarýn ortalarýnda, Paul Oakenfold da içinde bulunduðu bazý Djlerin desteði sayesinde, anlamlý bir ticari baþarý kazanmýþtýr. ‘Adý duyulmamýþ sanatçý’ muhtemel Goa Trance yýldýzý olmaya en yaklaþmýþ kiþidir.
Psychedelic TrancePsychedelic Trance (genellikle Psy Trance isimiyle hatýrlanan), Trance müziðinin bir baþka türüdür ve 1990lý yýllarýn sonuna doðru geliþtirilmiþtir. Trance müziðinin diðer türlerindne olan house ve technoya nazaran daha hýzlý bir tempoya sahiptir; dakikada 125-150 Bpm. Bu türün çok güçlü bir bass soundu vardýr ve devamlýlýðý olan bu temposu ile diðer bir çok ritme göre farklýlýklar gösterir. Trance’in bu türü, Ýngiletere’de çok popülerdi. Ama doðru söylemek gerekirse global bir fenomendir; ve çok ilginçtir ki bir çok Amerikalý ve israilli sanatçý tarafýndan da temsil edilmektedir.
2002 yýlýnda bir çok japon sanatçý, ingiliz djlerden etkilenerek bu türü kullanmaya baþlamýþlardýr. Dünyanýn her yerinde bulunan clublarda ve dans pistlerinde minimalist trance, progressive trance, ambient trance ve goa trance ile beraber psychedelic trance da çalýnmaktadýr. Goa ve Psychedelic trance müziðinin karýþýmý bir çok trance dinleyicisi tarafýndan çok popüler bir müzik türü olmuþtur. Psychedelic trance yapan bazý popüler sanatçýlar arasýnda Astral Projection, Space, Tribe, Infected Mushroom, Atmos, Total Eclipse, Cosmusis ve Simon Postford’u sayabiliriz. Psychedelic trance genelde açýk hava festivallerinde çalýnan bir türdür. Bu festivallere giden kiþilerin "büyük bölümü", tartýþmasýz, Magic Mushroom (Sihirli Mantarlar) ve LSD kullanýrlar. Festivaller genellikle min. 24 saat süren etkinliklerdir.
Ambient TranceProgressive trance’in öncüsü olarak çýkan Ambient trance, trance türleri arasýnda; hayalci, hipnotize edici, kültürlü diyebileceðimiz bir stili vardýr. Genellikle Alman yapýmý olup atmosferik/ havadar mekanlarda epik melodik dizisi halinde ve bazende senfonik düzenlemelere sahip bir türdür. Ticari olduðu düþüncesine kapýlýnmamalýdýr, Ambient Trancedaki ortak görüþe göre ünlü sanatçýlarý olarak ATB veya Darude’i sayabiliriz.
Zaman zaman erken acid hareketinden bazý ögeler ödünç alarak; örnek olarak “rezzy 303 leads” ve minimal perkisyonu, kendine Goa Trance’in tinsel ögelerini ilk marka olduktan sonra içine alan Ambient Trance, genelde unutulmuþ ama etkiliyici stili ve eðlendirici tarzý ile müzikte hep varolmuþtur.
Bazen “old school trance’ý” olarak da adlandýrýlmýþtýr. Bunun da sebebi þimdi popüler olan daha sert tarzlara göre daha geride kalmýþ olmasýdýr.
Ambient Trance, dans müziði tarihçesinde içinde spesifik ögeler olan bir tarz olarak varolmuþtur. Güncel club yönlü sesler ile, ambient albümleri; Orb ve diðer ilk dans öncüleri tarafýndan mix yapýlan, bir çok prodüktörler ve Almanya ile Ýngilteredeki Djler sayesinde dikkat çekmeye baþlamýþlardýr.
1990ýn ilk yýllarýnda Alman müzik adamý Harold Bluchel (Aka Cosmic Baby) klasik piyano ve sintizayzýr melodileri ile deneme yaparak techno ritimlerine kontrast oluþturmuþtur; ve 1993 yýlýnda, günümüzdeki en popüler trance þarkýlarýndan olan “Cafe Del Mar” (pseudonym energy 52) ortaya çýkmýþtýr. Ve bu þarký hala günümüzde mixlenmektedir.
Þimdi veya daha sonrasý içinde Trance’ýn belkide en verimli figürü olarak söyliyebileceðimiz isim Oliver Lieb dir. Sayabileceðimiz diðer isimler ise; Paragliders, The Ambosh, Spice Lab ve LSG dir.
Lieb, 90lý yýllarda her trance prodüksiyonunu remixlemiþ ve bugün bile çalýþmalarýna devam etmektedir. Albümleri çoðu tarzý kapsar; tribal etnik fusiondan tutun spacey trance’a den techno’a kadar.
Lieb, Paul Van Dyk gibi kiþiler trance müziðinin tanrýsý sayýlan kiþiler olarak düþünülmektedir. Böyle düþünülmesini saðlayan çok fazla sebep vardýr; neden çünkü bu kiþiler sayesinde, tarz hala çok güçlü ve önemli olarak dünya dans kültürü içinde varolmaktadýr.
Bütün tarzlar gibi, Ambient Trance da 90lý yýllarýn ortalarýnda deðiþimler göstermeye baþlamýþtýr. Artýk daha sert ve daha progressive bir sounda sahip olmuþtur. Ama bunun yanýnda bir çok prodüktör hala ayný þekilde “intelligent trance” ile ayný çizgide devam etmektedirler. Bunlarýn arasýnda Humate, Salt Tank, Lieb ve Paul Van Dyk sayýlabilecek isimlerdir.
Bir çok dans müzik hayraný; Trance’ýn ilk ve 90lý yýllarýn ortalarýna kadar olan dönemdeki en güzel ve en esaslý albümleri “good old days”/ “ eski iyi günler” hala günümzde hatýrlanmaktadýr.
Progressive TranceTrance’in bu tarzý “euro trance’dan” daha derin bir niteliðe sahiptir. Daha derin bir eðilimi olup ama daha az bir ticari anlayýþa sahiptir. Genellikle 130-140Bpm den daha yavaþtýr ve içinde çok çeþitli soundlarý barýndýrýr. Bir çok progressive renk ile breakbeat ve tribal techno soundunu kullanýr. Progressive müzikdeki bu ayrým Euro trancedakinden çok daha incelikli olup hiç bir zaman “uplifting” olmamýþtýr.
Progressive müzik daha ince bir yapý ve düþüþler ile dj tarafýndan tüm gece icra edilir ama bunun yanýnda Euro müzik ise kendi düzeninde inþa edilmiþtir. Son zamanlarda bir çok progressive tarz örneði albüm daha derin tribal soundlara ve “break”lere sahiptir. Bu daha çok “progressive house”olarak adlandýrýlýr.
Hard TranceGeleneksel Trance soundu içinde, baþlýðýndan da anlaþýlacaðý gibi, Acid ve Techno’a göre daha sert ögelere sahip bir türdür.
Tempo genelde 145-155 arasýnda yükselen davul vuruþlarý ve bass ile clubbing dinliyicisine odaklanýr.
